Bugun...
Bizi izleyin:
    • BIST
      BIST
    • DOLAR
      Dolar
    • EURO
      Euro
    • ALTIN
      Altın


M. Adil Çetin


Facebookta Paylaş









7 Ciltlik Mufassal HATAY TARİHİ
Tarih: 23-01-2018 07:56:00 Güncelleme: 23-01-2018 07:56:00


Sabık Hatay Devleti Maarif ve Sıhhat Vekili Ahmet Faik TÜRKMEN’in yazdığı “7 Ciltlik Mufassal Hatay Tarihi 4’üncü Cilt, Hatay Manda Tarihi Silâhlı Mücadele Devresi” adlı kitap, 1939 yılında İstanbul’da Tan Matbaası’nda basılmıştır. Kitapta Hassa ile ilgili şu bilgiler yer almaktadır:

“Bir iki gün sonra zuhur eden Hassa, İslâhiye, Tiyek, Ekbez kuvvetleri ile baş başa Baklıkaya muharebesinde çok fedakârlıklar gösterterek haklarındaki yanlış kanaati yıkmağa muvaffak oldular. Filhakika Baklıkaya zaferinden sonra Antakya gençlerinin Hassadaki mevkii çok yükseldi.
Belan müsademelerinden sonra Fransızlar Belan gediğinden Hassaya kadar otuza yakın Türk köyünü baştan başa yaktılar. Millî harekâta ön ayaklardan ellerine geçirdiklerini hapis ettiler. Zaten halk bu müthiş icraat karşısında dağlara kaçmış bulunuyordu.
Fransız kuvvetleri Amık ovasına gittikten sonra ikiye ayrılmıştı. Piyade ve süvari kıtaatından mürekkep olan bir kısmı Reyhaniye üzerine yürüdü. Yine piyade ve süvari bölüklerini ihtiva eden diğer kısmı da muhtelif çapta toplarla mücehhez oldukları halde Hassa üzerine hareket ettiler. Çünkü Kuvayi milliye harekâtını ReyhaniyeliAmık beylerinin Hassadan aldıkları direktiflerle idare ettikleri Fransızlara jurnal edilmişti. Bu sebepten Fransızlar bu iki kasabayı da işgal ve tahrip edip Kuvayi Millîye merkezlerini kökünden yıkmaya karar vermişlerdi. Reyhaniyeye ilerleyen Fransız kuvvetleri İnayet, Abdürrahman ve Sürür Mürseli kendi köylerinde yakalıyarak tevkif edip İskenderuna sevk ettiler. Bittabi gerek bunların, gerek Tayfur Mürselin ve sair Kuvvayımilliyecilerin köyleri baştan başa yağma ve tahrip edildi. Fransızlar Reyhaniyeyi de istilâ edip bir çok tazyikler yaptıktan sonra Hamam kasabasına gittiler ve orada Kadri Beyin hemşiresile validesini de tevkif edip İskenderunasevkettiler. (Bu genç Türk kızı bugün Tayfur Sökmenin eşidir). Fransızlar ele geçiremedikleri diğer Kuvayimilliyecileri de gıyaben idama mahkûm ettiler. Fakat bütün bu tethişlere rağmen Amıklılardan tek bir kişinin Fransızlara iltica ettiği görülmedi. Fransızlar mahpuslardan İnayet Abdurrahman ve Sürür Mürseliİrvad adasına nefyettiler. Mevkuf kadınları da (1000) altın almak suretile tahliye ettiler. Fakat Abdurrahman Server Mürsel kaçmağa muvaffak oldular.
Hassa istikâmetine hareket eden Fransız kuvvetlerine gelince bunlar da Kırıkhandan Hassaya kadar önlerine gelen köyleri yakarak Amık ovasında ilerliyorlardı.
Nihayet Baklı kaya mevkiine geldikleri zaman arazinin mânilerinden istifade ederek oraları tutmuş olan Türk kuvvetlerile karşılaştılar ve Hatay silâhlı mücadele tarihinde meşhur olan (Baklıkaya muharebesi) Vukua geldi.

Yağlı Kaya muharebesi:
Bu hareketin Hassadan idare edildiğini anlayan Fransızlar bir alay kuvvetle Hassa üzerine yürümeye başladılar. Şarkta Narlı Hübür Garpta Gürcü ve Gümeni olmak üzere takriben 5 kilometrelik bir cephe üzerinde Baklıkaya adlı mevkide millî kuvvetlerle karşılaştılar. Vukua gelen çok şiddetli bir muharebede Fransızlar çok ağır zayiat vererek rüc’at ettiler. Alay kumandanı Albayda dahil olmak üzere bir çok zabitle yüz kadar nefer maktul düştü. (Eylül 1920) bu muharebede Türk kuvvetleri epeyce silâh ve cephane iğtinam ettiler. Bu muharebe neticesinde asabileşen Fransızlar bu teşkilâtın müsebbiplerini şiddetle aramağa başladılar. Muharebeden evvel Beylandaki kaymakamlık vazifesini bırakıp çeteler arasına karışan İhsan Mürsel de gıyaben idama mahkûm ettiler. Biraderi İnayet Mürselleakrabalarından AbdurrahmanıLazikiye karşısındaki İngat adasına nefyettiler. Fakat Abdurrahman adaya sevkedilmeden evvel firar etmeğe muvaffak oldu. Bu muharebeyi faik kuvvetler karşısında silâh yerine kanlarını dökerek kazanan Türk kuvvetlerinin bu kere hamiyet ve hamasetleri namına halk Baklı ismini “Kanlı kaya” ya çevirdi. Bu muharebede Tayfur Mürselin kardeşi İhsan Müsrel Emin Arifi Tayekli Mehmet, İslâhiyeli Süleyman hoca Dede Bey zade Hakkı Nuri Aydın İzzettin çavuş Osman çavuş Paşa bey zade Halil gayretler gösterdiler. Fakat Fransızlar bilâhara çok faik kuvvetlerle kısa bir zaman için Hassayı işgal ettiler. Hatay mücahitleri o esnada Maraşa hareket etmiş olduklarından Hassa muharebesinde bulunamadılar.” (s. 1007, 1008, 1009)
*
“Baklı kaya zaferi üzerine Anadolu cenup kuvvetleri nezdinde Hataylıların kredisi çok yükseldi. Artık gerek Bay S. Adil, gerekse diğer kumandanlar Hataylıların daha büyük işler görmeğe müstait olduklarına kanaat getirmişlerdi. İşte Kuvayi milliye cenup nezdinde hasıl olan bu müsait hava üzerine Hatay kuvvetleri Maraşa hareket etmeğe karar verdiler. Hatay mücahitlerinden bir kısmile teşekkül eden bir muzaffer kafile Maraş yolunu tuttu. Baklı kaya zaferi Antakyada da çok büyük bir sevinçle karşılandı. Türk halkının kuvveimaneviyesi daha fazla yükseldi. Amık Hatay mücahitlerini idare eden Tayfur Mürsel Kürt dağındaki teşkilâtla meşgul olurken Antakya Müdafaayi hukuk cemiyeti reisi Ahmet Türkmen de Maraşa hareket etti. Hatay mücahitleri Maraşta çok büyük bir samimiyet ve muhabbet havası içinde karşılandılar. Baklı kaya muharebesini idare eden Binbaşı Kadri Bey de Maraşa gitmişti.” (s. 1010)
*
“Vesika No. 5
Antep
2 Haziran 36
Ankarada
Büyük Millet Meclisi Reisi Mustafa Kemal Paşahazretlerine
………
Adanaya tâbi Hassa kazası iki ay evvel topraklarını Fransızlardan tathir ettikleri ve hükûmeti Osmaniye namına idare eylemek üzere bir kaymakam gönderilmesi için müteaddit müracaatlarda bulundukları halde bir netice hasıl olmadığından, âsayişmuhtel olmuş ve şu sırada hazineye nef’i küllisi olacak tekâlifi emiriye tahsil edilememiştir.
………
Kuvvayi Milliye K.
Recep
Aslına mutabıktır.        27/12/927
İmza
Recep” (s. 1042, 1043)

*

“Vesika: No. 6            Altın Öz
Hassa’da sabahları intişar eder yevmî halkçı gazetedir.
Mücahidin kumanda heyeti aliyesine
Muhterem ve aziz mücahit kardeşler!
Evvelâ selâm ve senayibîpayandan sonra, cümlenizinhatırını istismar eyler ve gözlerinizden öperiz.
Hassa telgraf müdürü vasıtasiyle hâkim efendiye gönderdiğiniz mektubu okudum. Çok memnun kaldım. Köylülerle konuşup görüşüp, muvaffak olduğunuzdan dolayı sizi tebrik eder, muzafferiyetinizin devamını Cenabıhaktan yalvarırım.
………
Dün gâvur, Hacılardaki toplarından ikisini ve bir miktar askerini o tarafa çekip, götürdü. Bu akşam da arkadaşlarından bir kısmı meydan Ekbezi bastı. Islahiyede hepimiz toplandık ve konuştuk, dün de kararımızı size tebliğ ettik. Bizim aklımız, fikrimiz ve canımız hep sizinle beraberdir. Yüzümüzü görmediğinize itap ediyorsunuz. Şimdiye kadar aranızda bulunamadığımızdan biz de müteessiriz. Ne çare, biz hep içeriye gelecek olursak, hariçten tedariki lâzım olan cephane ve iaşeyi kim temin edecek? İnşallah pek yakında bunları temin edip, yanınıza geleceğiz. Zannetmeyin ki, yazdığınız gibi kahve köşelerinde yalnız merakla vatanperverlik yapmıyoruz. Bütün mevcudiyetimizle çalışıyoruz. Gazetelerimi tabiî okuyorsunuz, mümkün olduğu kadar her şeye çalışıyorum. Size iltihak etmişizdir. İltihak yalnız yanınızda bulunmak değildir. Bilirsiniz ki, kalbimiz sizinledir. Bâki cümlenize selâm ve hürmet kardeşler. 2 Haziran 920
Şükrü Oğuz.” (s. 1043, 1044)

*
“Vesika: No. 9
Telgrafname
Hassa’da Hacı Süleyman efendiye
Islahiye
Tabur berayi muavenet Mamureye hareket etmesiyle, bölüğün Islahiyeye gelmesini emretmişti. Bu emir aynen zatıâlinize tebliğ edilmişti. Sureti iltihakınızı beklemekteyken, gelmiyeceğiniz anlaşıldı. Bu hususta sizin orada kalmanıza dair birşey diyemem. Yalnız orada kaldığınız müddetçe bölüğün oradaki eslihasını mümkün mertebe bir dereye götürünüz ve benim yanımda olan cephanenin bir kısmı, akşam efrada tevzi edilerek mütebakisi Nuri efendiye teslim edilmiştir. Miktarı 600 Osmanlı 795 i Rustur. Lûtfen onların hüsnü suretle muhafazasını himmetinizden mercudur. Hacı Ali Hassaya geldiğinde, benimle muhabere etsin rica ederim. 22 Teşrinievvel 1336
Mehmet Muhsin” (s. 1048)

*

“Vesika: No. 10
Telgrafname
Hassa’da Süleyman efendiye
Bilâ tarih/7, 10/15 Mustafa
Islahiye
1- Erzak için burada Mehmet Ali efendi ile görüşüp hayvan gönderirsiniz ve erzakınızı buradan alırsınız.
2- Heyeti idarenin mevcut otuz altın medenî parası hiçbir yere, hiçbir vesile ile sarfolunmıyacaktır.
3- Oraca ihtiyacınız olacak erzak tedarik edilmesi mümkün ise kaymakam Bey ve maliyeden iki âzadan mürekkep bir komisyon tarafında mübayaatta bulunurlar ve makbuzunu Recep Beye gönderip, parasını alırlar. Mıntaka kumandanı bu suretle buraya emir vermiştir. Burada böyle yapıyor, oraca böyle yapılıyorsa, buraya vesait göndermek zahmeti kalmaz.
7 Kânunuevvel 336
Gurup K. Binbaşı
Basri” (s. 1048, 1049)

*
“Vesika: No. 11
Hassa Mevki K.     Bilâ 22 6/35 Mustafa
Islahiye
Bu gece Hassa’da üç haneye şakilerin taarruz ettiğini ve hayvanlarını sürdüklerini istihbar ettim. İcap eden makama malûmat verdim. Mütecasirlerin hayyen veya meyyiten derdest edilmesi için ora müfrezesine emir verdim. Mukavemet edene karşı silâh istimal edilecek ve silâha mukabelede bulunanlara buradan da kuvvei tedibe gönderilecektir. Müfrezeye her suretle zahir olacağınıza eminim. Namuskâr ahilinin dahi müfrezeye zahir olmasını icap edenlere tebliğ buyurmanızı ehemmiyetle rica ederim efendim. 21/22, 12/36
Grup K. Binbaşı
Hasan Basri” (s. 1049)
*
“Ekbez’de, jandarma ve müfreze kumandanlarına;
Maakura, Hassa kazasında hayli bir müddettenberi birtakım hamiyetsiz ve vicdansızların mazlum ahalinin mal ve canına kast ve taarruz etmekle âsayiş ve emniyeti memleketi haleldar ettiklerinden dolayı, evvel ve âhır bilcümle makamatamürecaat etmiştim. Geçen akşam ayni eşhas olacağı tabiî olan şakilerin bilhücum birkaç haneden fıkarayı ahalinin emvalini ahz ve gasp etmeleri hanümanları perişan ettiklerini söylemek zaittir! İşte bu husustaki müracaatımın semeresi olmak üzere, şimdi gurup kumandanlığından aldığım telgrafı aynen bâlâya çıkararak tebliğ ediyorum. İslâmiyetin ve milletin düşmanlarile uğraştığımız zir zamanda bu gibi şeriate ve kanuna muhalefete cüret edenleri Cenabıhak sevmediği gibi, elbette şeriat gurra ve kanunu münif terbiye edecektir. Mütecasirlerin ve hanelerinin ihrak ve tecziyesi ve onlarla akraba ve taallûkatile bunlara yataklık ve muavenet eyledikleri sabit olanların ahvallerinin zapt ve müsaderesi ve maa aile kendilerinin merkeze celbi hususunda ihmal edilmemesi rica olunur. Bu gibilere yapılacak muamele telgrafta sarihtir. Biriniz jandarma kumandanı, biriniz müfrezenin gayyur ve fedakâr kumandanısınız. Hak ve adalete istinaden icraatta bulunmanızı diler ve muvaffakıyetlerinizi görmek isterim.
22 kânunuevvel 336
Hassa Kaymakamı
Ali” (s. 1050)

*

“Vesika No: 15
Hassada Hacı Süleyman Emine
İslâhiye 25/Kânunuevvel/336
1- İnayet Beyle yirmi yedinci kânunuevvel pazartesi günü mevcut kuvvetlerimizle Meydani Ekbeze taarruz edilecektir.
2- Ekbez kuvveti, Türk oğlu kuvveti ve sizin Hassa asker kuvveti 26-27/12/36 gecesi behemehal Tonuzgediği, Kara baba sırtlarını tutmuş olacaktır. Dakika tehiri mucibi cezadır. Harekâtı umumiyeye tesiri olacak bu gibi hususatta her kim lâkayit kalır ve ifayi vazifeden imtina ederse en büyük cezaya uğrayacak indallahta da mesul olacaktır.
3- Kuvvetlerinizin vazifesi Tonuzgediğini düşmanın meydan Ekbezin imdadına gelemeyecek surette tutup muannidane müdafaa etmek olacaktır.
4- Hacı Hannan Ağa da size yardıma gelecektir.
5- Kuvvetlerimizinyekdiğerile haberdar olması lâzımdır. Binaenaleyh ahval müsait oldukça lâzımgelen emirleri Tonuzgediğine göndereceğim.
6- İki sandık Osmanlı, bir sandık Alman ve bir sandık Rus cephane gönderilmiştir. Bir fişeği israf eden şedit ceza ile mücazat olacaktır. Dikkatli bir surette bunları tadat ediniz.
İslâhiye grubu: Basrı” (s. 1054)

*

“Vesika No: 18
Kazanıza ait olup da Belân ve Kilis kazalarına ait aşarı verilen ve elyevm ahali yedinde bulunan altı yüz batman çeltiğin hemen tahsili ile İslâhiye ve Hassada bulunan kıtaat iaşesine sarfedilmek üzere İslâhiyeyesevkileinbasımercudur.
3/4-1-37
Mıntıka K. Recep” (s. 1057)

*

“Vesika No: 32
İkinci kolordu kumandanı âlisi Salâhattin Adil Beyefendi hazretlerine
Muhterem kumandanımız!
Hassa kazası müdafi bir halde iken hiçbir muavenet görmediği için döğüşe döğüşe maalesef sukut etti. Sukut edeli bir buçuk ay oldu. Hâlâ istiklâli millisini yine döğüşe döğüşe muhafaza etmektedir. Fakat Hassayı buraya bağlayan rabıta artık kopmak üzeredir. Derhal muavenet görmediği takdirde maalesef teslim olacağı muhakkaktır. Fransızlar herkesi ayrı ayrı tazyik etmeğe başlamışlardır. Böyle parça parça taarruza cahil halkın mukabele etmek kabiliyeti ruhiyesi olmadığı için müçtemian da olsa azamî yapacakları işi çoluk çocuklarını alarak iltica yani fakri sefaletin kucağına atılmak olacaktır. Bunu hiçbir vakit yapacakları tahmin olunmaz ve bilâkis Hassa bir teşkilât görmez, bir kumandana yapılacak tedbir de gayet basittir. Muktedir bir kumandanın müfreze ile oralarda Halepte olduğu gibi bir teşkilât yaparak ahalinin kuvveimaneviyesini takviye ve hattı hareket tayin etmelidir. Evet Hassa kazası sukut etmiştir. Fakat bu sukut eden yalnız merkez kazasıdır. Civar köy ahalisi kâmilen evlât ve eyalile dağ başlarından hayatın en sefil ve şiddetile bütün bir mahrumiyet içerisinde yaşamaktadırlar. Halk bu halde muhakkak bir surette uzun zaman kalamıyacaklardır. Hassanın ehemmiyeti mevkiiyesiKilisinkinden daha mühim olduğunu söylemek zaittir. Yalnız bir fikri mücmel verebilmek için Belan, Reyhaniye, Antakya, İskenderun ve havalisinin fezası olduğunu söylemek kâfidir. Herhalde Hüsnü icap ederse teklifimiz bir fedakârlık neticesi bile olsa is’afı menfaat memleket namına istirham eyleriz. Efendi hazretleri. 11/5/37 921
Kara Mürsel zade    Arifi Paşa zade    Paşo Bey zade
İhsan            Emin            Halil” (s. 1075, 1076)

*

“Vesika No. 37
Maraşta ikinci kolordu kumandanlığına:
Zati sâmilerinin bu civarda cephe kumandanlığını deruhte ettiğiniz zamandan bu âne kadar meşhudunuz bulunan mücahedatımüsellehamız zatı devletlerinin teşekkülünden sonra temadi etmekte ve memleketimizin istihlâsı gayesinin istihsaline kadar devam edecek olan vatanperverane harekâtımız malûm ve meşhudu kumandanileridir. Biz ki; İskenderuna bağlı Hassa, Antakya ve Reyhaniye kazaları ahalisiyiz. Bizi Türklük camiasından ayırmak için çalışmakta olan kuvvetlere serfiru etmeksizin düşmanın en kahir kuvvetlerine göğüs gererek her türlü zulüm ve işkenceye tahammül ederek uğraştığımızı tekrara lüzum ve ihtiyaç görüyorum.
Bizi Türklük camiasından ayırmak imkânı olmadığını defeatla zati sâmiikumandanilerine canlı ve kanlı şevahit ile isbat ettik. Şu aralık düşmanlarımızın neşriyatından ve yaptıkları propagandalarından bizi bir mukaddes Türk camiasından ayırmak siyasetini takip ettiklerini istişmam ediyoruz. Kolordunun dosyalarında mevcut olan ve Türklüğün bu zavallımıntakasına ait bulunan Hamaset ve mücahedemenakibini ve bu mıntakada sakin ahalinin Türklük camiasına merbut imanlı azim ve kanaati bu gayenin hulûlüne kadar silâhlarını ellerinden bırakmıyacaklarınıicabedenmakamataiş’ar ve iblâğ etmenizi rica ve beyan ve hürmet ve tazimat eyleriz efendim.
21/6/937
İskenderun namına
İhsan
Hassa namına
Emin Arifî
Reyhaniye namına
Abdurrahman Mürsel zade
Belan namına
Karamürsel oğlu Tayfur
Harım namına
Paşa Bey zade
Halil Hasan
Antakya namına
Türkmen zade Ahmet” (s. 1085)

*

“Vesika No. 40
Büyük Millet Meclisi Riyasetine, Müdafaai Hukuk Riyasetine, Rumeli ve Anadolu Müdafaai Hukuk Riyaseti, Dahiliye ve Hariciye Vekâletlerine.
21-6-37
Telgraf
………
Hassa, Biylan, İskenderun, Antakya, Reyhaniye kazalarının teşkil ettiği eski Türk diyarının şu günlerde vaziyetçe pek nazik bir devre geçirdiği Fransızların gerek şifahî ve gerekse tahrirî ifadat ve ilânlarından bilhassa zulüm ve işkence ile lehlerine elde etmeğe çalıştıkları mazbatalardan anlaşılmaktadır.
.........
Efradı milletin bugün Fransızlardan uğramış olduğu büyük felâket ve tahribat, mahvi nüfus ve tazyikatıcangüdaze rağmen bugün Antakya, Biylan, Reyhaniye ve Hassa yine elinden silâhı mücadeleyi bırakmamıştır.
………
Faruk        Abdullah    Abdurrahman        Türkmen zade Ahmet
Mahmut    Tayfur        Ata ve biraderleri    Emin Arifî
Mustafa    Yusuf        Faik” (s. 1087, 1088, 1089)

*

“Vesika No. 45
Büyük Millet Meclisi Riyasetine:
………
Daha ne zamana kadar haksız yere mazlumların kanları dökülecek, bîgünahların evleri yakılacak, açların lokmaları kapılacaktır?..
………
Fransızların bizlerden cebir ve işkence ile aldıkları mazbatalar bütün ıztırarı imzalanmış ve ruhu milletle alâkası olmıyan bir takım paçavralardır.
Biz Türküz, Türk kalacağız, Türk istiklâli, Türk idaresinden başkasını istemeyiz.
………
Asırlardan beri Türk yaşıyan, her zerresinde Türk ruhu uçan, her bucağında Türk kalbi çarpan, her avuç toprağında Türk kanı kokan Türk oğlu Türk diyarımızın samimî ruhundan kopan şu müracaatimüvacehei medeniyete arza sizi tevkil eder ve kavi Türk imanımızın verdiği metin tevekkülile muvaffakiyetlerinize duâ ederek yüksek himayenize muntazır olduğumuzu arzederiz.
Hassalılar, Beylânlılar,
İskenderunlular, Reyhaniyeliler,
Antakyalılar” (s. 1095, 1096)





FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
SON YORUMLANANLAR
FOTO GALERİ
  • Cumhurbaşkanı Erdoğan Hatay'da
    Cumhurbaşkanı Erdoğan Hatay'da
  • Reyhanlı'ya roket düştü
    Reyhanlı'ya roket düştü
  • Kavunun bilinmeyen faydaları
    Kavunun bilinmeyen faydaları
  • CUMHURBAŞKANI HATAY'DA
    CUMHURBAŞKANI HATAY'DA
  • Kırıkhanspor 0 - Manisa BŞB.SK 2
     Kırıkhanspor 0 - Manisa BŞB.SK 2
  • Dünyanın en güçlü orduları
    Dünyanın en güçlü orduları
FOTO GALERİ
VİDEO GALERİ
  • SÜLEYMAN SOYLU KIRIKHAN HALKINA SESLENDİ
    SÜLEYMAN SOYLU KIRIKHAN HALKINA SESLENDİ
  • Kırıkhan Mesire alanı heba edilmemeli ve birilerine peşkeş çekilmemelidir.
    Kırıkhan Mesire alanı heba edilmemeli ve birilerine peşkeş çekilmemelidir.
  • Ahrazoğlu, Hatay’ın sorunlarını Meclis’e taşıdı
    Ahrazoğlu, Hatay’ın sorunlarını Meclis’e taşıdı
  • Hatay Tanıtım Filmi Türkçe
    Hatay Tanıtım Filmi Türkçe
  • Serhad Raşa - Mapusun İçinde Üç Ağaç İncir
    Serhad Raşa - Mapusun İçinde Üç Ağaç İncir
  • Hatay Devleti Belgeseli
    Hatay Devleti Belgeseli
VİDEO GALERİ
YUKARI