Bugun...
Bizi izleyin:
    • BIST
      BIST
    • DOLAR
      Dolar
    • EURO
      Euro
    • ALTIN
      Altın


M. Adil Çetin


Facebookta Paylaş









Osmanlı Vilâyet Salnâmelerinde CEBEL-İ BEREKET SANCAĞI
Tarih: 06-09-2017 08:20:00 Güncelleme: 06-09-2017 08:20:00


       Osmanlı Vilâyet Salnâmelerinde Cebel-i Bereket Sancağı adlı kitap Başbakanlık Osmanlı Arşivi Uzmanları Mehmet Akif TERZİ ile Ahmet ERGÜN tarafından hazırlanmıştır. Osmaniye Belediyesi Kültür Yayınları’ndan 2015’de çıkan “Osmanlı Vilâyet Salnâmelerinde Cebel-i Bereket Sancağı” kitabı 204 sayfadır. Sevgili Mahmut YANAR vasıtasıyla temin ettiğim kitap hakkında kitabı yayına hazırlayanlar kitabın Önsöz’ünde şu bilgileri veriyorlar: “Osmanlı Vilâyet Salnâmelerinde Cebel-i Bereket Sancağı adını verdiğimiz kitap çalışması iki kısımdan meydana gelmektedir. Giriş kısmı olarak ifade ettiğimiz birinci kısımda salnâmeler hakkında bilgiler verilmiş ve bu eserlerin tarih çalışmaları içindeki öneminden bahsedilmiştir. Bu çerçevede salnâme içinde öne çıkan bir takım bilgiler de okuyucu ile paylaşılmıştır.
Çalışmamızın ikinci kısmında ise Cebel-i Bereket Sancağı’nın 3’ü Halep sancağına bağlı olduğu dönemi, diğer 13’ü ise Adana sancağına bağlı olduğu dönemi kapsayan toplam 16 salnâme, günümüz harflerine (transkribe) çevrilmiştir.”
Kitabın Giriş kısmında salnâmeler hakkında şu bilgiler verilmektedir: “Batı’da, çok eskilerden beri Almanach veya Calendrier, Yearbook, Jahrbuch, Annalen adlarıyla dönemsel olarak çıkarılan ve o seneye veya o döneme ait tarihi bilgileri ihtiva eden eserler hazırlanmaktaydı. Osmanlı Devleti’nde de bu gibi yayınlar devlet salnâmeleri adı altında 1263/1847 yılında hazırlanarak yayınlanmaya başlanmış, daha sonraları da bunları bazı nezaret ve vilayet salnâmeleri takip etmiştir.
Osmanlı Devleti’nde merkezî yönetimin, nezâretlerin, askerî kurumların, vilâyetlerin, bazı özel kurum ve kişilerin yıllık olarak çıkardıkları, bilgilendirme amaçlı bu yayınlara salnâme adı verilmiştir. Kelime olarak Farsça sal (yıl) ile nâme (mektup) kelimelerinden meydana gelen bir terkip olup günümüz Türkçesinde “yıllık” anlamına gelmektedir.
Osmanlı’da ilk devlet salnâmesi 1263 (1847) yılında Mustafa Reşid Paşa’nın öncülüğünde çıkarılmıştır.
Vilâyet salnâmeleri yayımlama geleneği, Cumhuriyet döneminde 1967 ve 1973 yıllarında toplu halde yayımlanan il yıllıkları ile sürdürülmüştür.”

“1297 (1880) yılı salnâmesine göre Cebel-i Bereket sancağının merkezi Yarpuz köyü olup burada eski 100 hanenin yanısıra yeni yapılmış 6 hane bulunmaktadır. Osmaniye kazasının; Kıyı Köyleri, Cerid, Tacirli ve Çendoğlu adlı dört nahiyesi olup kaza merkezi Rızaiye köyüdür. İslahiye kazasının 5 nahiyesi ve 60 köyü bulunmaktadır. Bulanık kazasının merkezi ise Bahçe kasabasıdır. Hassa kazası da Ekbaz, Tiyek, Hacılar ve Çoşlu adlı dört nahiyeden ve 37 köyden ibarettir. Payas kazası da Payas kasabası ile Yumurtalık nahiyesinden oluşmaktadır.
1299 (1882) yılı salnâmesine göre Cebel-i Bereket sancağı; İslahiye, Hassa, Bulanık, Payas ve Osmaniye kazalarından oluşmaktadır.”
“Hassa kazasında ise; Asar Dede, Kabak Dede, Acem Dede, Kılıç ve Ömer Dede adlı zatların makamları vardır.”

“Hassa kazasında orman hâsılâtından palamut ve mazı ticaretinde bulunulur. Ormanlardan kereste imal olunarak Halep taraflarına gönderilir.”
“Hassa kazasında ise belediye teşkilatına ancak 1900 yılında tesadüf edilebilmektedir.
1318 (1900) yılında Hassa Kazasının Belediye Reisi Bestami Efendi’dir.
1320 (1902) yılında Hassa Kazasının Belediye Reisi Mustafa Sabi Efendi’dir.”

Osmanlı Vilayet Salnamelerinde Cebel-i Bereket Sancağı kitabında Hassa Kazası hakkında şu bilgiler yer almaktadır:

“1297 Senesi Adana Salnamesi
HASSA KAZASI
Kaymakamı       Mustafa Asım Efendi
Nâibi                    Hüseyin Hüsnü Efendi
Müftüsü                    Hacı Halil Efendi
Mal Müdürü       Yusuf Efendi
Sandık Emini         Veli Efendi

MECLİS-İ İDARE-İ KAZA
Reis           Kaymakam Efendi
Azâ           Nâib Efendi
          Müftü Efendi
MAHKEME-İ BİDÂYET
Reis                          Nâib Efendi
Kâtib-i evvel             Yusuf Bey
Kâtib-i sânî              Ali Efendi
Mustantik Muâvini       Mehmed Efendi
İcra Mübaşiri              Hüseyin Efendi
Diğeri                          Mehmed Efendi
Vukuât Kâtibi             Mustafa Efendi

Hassa kazası Ekbaz ve Tiyek ve Hacılar ve Çoşlu nahiyeleriyle dört nahiye otuz yedi kurâdan ibaret olup kaza-i mezkûr 1.243 hâne ve 3.257 nüfusu Müslim ve 61 hâne ve 144 nüfusu Ermeni ve 28 hâne ve 64 nüfusu Katolik ve 12 hâne ve 55 nüfusu Protestan ve 4 hâne ve 11 nüfusu Rum milleti ki cem’an Müslim ve gayr-ı Müslim 1.348 hâne ve 3.531 nüfusu câmidir.
Merkez-i hükûmeti Hassa denilen karyedir. Kazada sekiz cami ve üç kilise ve bir kışla ve bir kale harâbesiyle yirmi iki ma’mûr değirmen ve on aded pınar vardır. Mahsûlât-ı sınaiyesi iplikden beyaz bez nesc ve imal olunarak mahallinde ve kilim ve seccadesi Kilis’e ve Haleb’e nakl ile sarf olunur.
Mahsûlât-ı arziye: hınta ve şa’îr ve darı ve pirinç ve mercimek ve küşne ve nohut ve üzüm ve yemiş ve nar ve fevâkihât-ı mütenevviasıyla harir ve pamuk ve mazı çıkar. Civar bulunan Kilis ve İskenderun’da sarf olunur. Hassa kazası tûlen on ve arzen sekiz saattir. Orman: çam ve katran ve mazı ve pelit ve mütenevvi eşcârı bulunur. Toprak denilen ahşabı Kilis ve Haleb’e nakl ile sarf olunur.” (s. 94, 95, 96)

* “1299 Senesi Adana Salnamesi
Merkez-i vilâyetin şark cihetinden Haleb vilâyeti hududuna müntehî ve İslahiye, Hassa, Bulanık, Payas, Osmaniye kazalarını muhtevîdir.

HASSA KAZASI
Ekbâz, Tiyek ve Hacılar, Çoşlu nahiyeleriyle 37 karyeden mürekkebdir. Bu kazanın oldukça cesameti olduğu gibi ziraat ve sınaât ve maarifçe heves ve himmetleri vardır.
Kaza dahilinde 8 cami, 3 kilise, 1 kışla, 1 kale, 22 değirmen, 10 çeşme mevcuddur.
Mahsûlât-ı arziyeden envâ’i malume mevcud olup mamulat-ı sınaiyeleri olan bez ve kilim ve seccade gibi şeyler Kilis ve Haleb cihetlerinde sarf olunur. Harir ve pamuk ihracâtı da vardır. Kaza tulen on, arzen sekiz saattir. Ormanlarından kereste imal olunarak Haleb ve mülhakâtına celb edilir.

HASSA KAZASI
Kaymakam        Mustafa Hayri Efendi
MECLİS-İ İDARE-İ KAZA
Reis    Kaymakam Efendi
Azâ    Nâib Hulusi Efendi
    Müftü Halil Efendi
    Mal Müdürü Nuri Efendi
    Mehmed Bey
    Bedros Ağa
    Mustafa Efendi
    Artin Ağa
BİDÂYET MAHKEMESİ
Reis                        Nâib Efendi
Azâ                        Bekir Bey
Diğeri                        Kigork Ağa
(…)                        Yusuf Bey
Mustantik Muâvini     Hayri Efendi
Zabıt Kâtibi           Ali Efendi
(…)                          (…)
Diğer Mübâşir           Mehmed Efendi

(…) DAİRESİ
(…)                (…) Efendi
(…)                 (…)
Diğeri                  Avadis Ağa ”    (s. 103, 104, 105, 110, 111)

* “1308 Senesi Adana Salnamesi
HASSA KAZASI
Ekbâz, Tiyek ve Hacılar, Çoşlu nahiyeleriyle 37 karyeden mürekkebdir. Bu kazanın oldukça cesameti olduğu gibi ziraat ve sınaât ve maarifçe heves ve himmetleri vardır.
Kaza dahilinde 7 cami, 5 kilise, 1 kışla, 22 değirmen, 10 çeşme mevcuddur.
Mahsûlât-ı arziyeden envâ’-ı malume mevcud olup ma’mûlât-ı sınâ’iyeleri olan bez ve kilim ve seccade gibi şeyler Kilis ve Haleb cihetlerinde sarf olunur. Harir ve pamuk ihracâtı da vardır. Kaza tûlen on arzen sekiz saattir. Ormanlarından kereste imal olunarak Haleb ve mülhakâtına celb edilir.
NÜFUS
İslâm                         7.080
Hristiyan               595
HASSA KAZASI
Kaymakam         Ali Akif Efendi

MECLİS-İ İDARE HEYETİ
Reis                         Kaymakam Efendi
Azâ-yı Tabiiye            Nâib Ali Rıza Efendi
                         Mal Müdürü Behcet Efendi
                         Tahrirât Kâtibi Ali Rıza Efendi
Azâ-yı Müntehabe     Mustafa Bey
                         Mustafa Efendi
                         Bedros Ağa
                         Andon Şihod Ağa
MAL KALEMİ
Mal Müdürü Muavini    Mehmed Nuri Efendi
Sandık Emini                 Bestami Efendi
NÜFUS KALEMİ
Memur                                  Ömer Bey
Kâtib                                  Hasan Efendi
Tapu Kâtibi                     Münhal
Orman Ondalık Memuru     Ali Efendi
MAHKEME-İ BİDÂYET
Reis                        Nâib Efendi
Azâ                        Ali Efendi
Diğeri                        Artin Ağa
Başkâtib           İbrahim Efendi
Kâtib-i sânî           İbrahim Efendi
Mustantik Muâvini    İbrahim Efendi
Şer’iye Kâtibi          Ahmed Kazım Efendi
” (s. 118, 119, 125, 126)

*   “1309 Senesi Adana Salnamesi
HASSA KAZASI
Ekbâz ve Hacılar ve Çoşlu nahiyeleriyle 37 karyeden mürekkebdir.
Mahsûlât-ı arziyeden envâ’ı malume mevcud olup ma’mûlât-ı sınâ’iyeleri olan bez ve kilim ve seccade gibi şeyler Kilis ve Haleb cihetlerinde sarf olunur. Harîr ve pamuk ihracâtı da vardır. Kaza tûlen on arzen sekiz saattir. Ormanlardan kereste imal olunarak Haleb ve mülhakatına celb edilir.
Kaza dahilinde; 7 câmi, 5 kilise, 1 kışla, 1 kale, 22 değirmen, 1 çeşme mevcuddur.

NÜFUSU
İslâm                      7080
Hristiyan           595

HASSA KAZASI
Kaymakam          Efendi

MECLİS-İ İDARE HEYETİ
Reis                         Kaymakam Efendi
Azâ-yı Tabiiye             Nâib Mehmed Gâlib Efendi
                         Mal Müdürü Behcet Efendi
                          Tahrirât Kâtibi Ali Rıza Efendi
Azâ-yı Müntehabe      Vakkas Ağa
                          Ahmed Ağa
                          Avadis Ağa
                          Andon Şihod Ağa

MAL KALEMİ
Mal Müdürü Mâvini    Mehmed Nuri Efendi
Sandık Emini                Mehmed Tevfîk Efendi

NÜFUS İDARESİ
Memur                                      Ali Efendi
Kâtib                                     Serkis Efendi
Tapu Kâtibi                         Münhal
Orman Ondalık Memuru           Nuri Efendi
MAHKEME-İ BİDÂYET
Reis                           Nâib Efendi
Azâ                           Bestami Efendi
Azâ diğeri              Artin Ağa
Başkâtib              İbrahim Efendi
Kâtib-i sânî               Şakir Efendi
Mustantik Muâvini    İbrahim Efendi
Şer’iye Kâtibi                 Hasan Efendi
” (s. 134, 135, 141, 142)                              Devamı Yarın





FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
SON YORUMLANANLAR
FOTO GALERİ
  • Cumhurbaşkanı Erdoğan Hatay'da
    Cumhurbaşkanı Erdoğan Hatay'da
  • Reyhanlı'ya roket düştü
    Reyhanlı'ya roket düştü
  • Kavunun bilinmeyen faydaları
    Kavunun bilinmeyen faydaları
  • CUMHURBAŞKANI HATAY'DA
    CUMHURBAŞKANI HATAY'DA
  • Kırıkhanspor 0 - Manisa BŞB.SK 2
     Kırıkhanspor 0 - Manisa BŞB.SK 2
  • Dünyanın en güçlü orduları
    Dünyanın en güçlü orduları
FOTO GALERİ
VİDEO GALERİ
  • SÜLEYMAN SOYLU KIRIKHAN HALKINA SESLENDİ
    SÜLEYMAN SOYLU KIRIKHAN HALKINA SESLENDİ
  • Kırıkhan Mesire alanı heba edilmemeli ve birilerine peşkeş çekilmemelidir.
    Kırıkhan Mesire alanı heba edilmemeli ve birilerine peşkeş çekilmemelidir.
  • Ahrazoğlu, Hatay’ın sorunlarını Meclis’e taşıdı
    Ahrazoğlu, Hatay’ın sorunlarını Meclis’e taşıdı
  • Hatay Tanıtım Filmi Türkçe
    Hatay Tanıtım Filmi Türkçe
  • Serhad Raşa - Mapusun İçinde Üç Ağaç İncir
    Serhad Raşa - Mapusun İçinde Üç Ağaç İncir
  • Hatay Devleti Belgeseli
    Hatay Devleti Belgeseli
VİDEO GALERİ
YUKARI