bursa escort - mersin escort - Escort Bursa Bayan - Bursa Escort Bayan - Görükle Escort - Bayan Escort - mersin escort - escort bursa porno
Bugun...
Bizi izleyin:
    • BIST
      BIST
    • DOLAR
      Dolar
    • EURO
      Euro
    • ALTIN
      Altın


M. Adil Çetin


Facebookta Paylaş









SANCAK’TAN VİLAYET’E HATAY
Tarih: 08-08-2017 09:16:00 Güncelleme: 08-08-2017 09:16:00


          Mustafa Kemal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Tarih Eğitimi Anabilim Dalı öğretim üyesi Yrd. Doç. Dr. Volkan PASYASLI, Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü’nde Yrd. Doç. Dr. olarak görev yaparkendeğişik kaynaklara dayanarak yaptığı araştırmalar neticesinde yazdığı ve Atatürk Araştırma Merkezi tarafından Ankara’da 2017 tarihinde yayınlanan “Sancak’tan Vilayet’e Hatay (1921-1960) (Siyasal, Sosyal ve Kültürel Yönüyle)” adlı 521 sayfalık kitapta Hassa ile ilgili şu bilgiler bulunmaktadır:

“Atatürk, 2 Kasım1936’da İskenderun-Antakya ve Havalisi Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adının Hatay Egemenlik Cemiyeti olarak değiştirilmesini ve faaliyetlerinin bu isim altında yürütülmesini istemiştir. Cemiyetin Umumi Reisi Dâhiliye Vekili Şükrü Kaya, Kâtibi Emniyet Genel Müdürü Şükrü Sökmensüer olmuştur. Cemiyetin, Hatay sınırları içindeki adı Halk Partisi, Hatay sınırları dışındaki adı ise “Hatay Egemenlik Cemiyeti” idi. Cemiyetin merkezi İstanbul’da kalmak üzere Mersin, Dörtyol, Hassa ve Kilis’te şubeleri açılmıştır.” (s. 35, 36)
*
“CHP, seçim faaliyetlerini ve kendi sorunlarını çözmeye çalışırken Fransızlar partinin çalışmalarına engel olmak istemiştir. Bu amaçla Parti Başkanı Abdulgani Türkmen’in evi 3 defa basılmış ve aranmıştır. Azalardan Şükrü Balcı’nın evinin kapısı kırılarak, eşyası tahrip edilmişti. Aktepe’de Mehmet Kılıç’ın evi hiçbir sebep yokken aranmıştır. Geceleri evlere kurşunlar yağdırılmış, insanlar mektuplarla tehdit edilmiştir. Suriye yanlısı İttihad-ı Vatani Cemiyeti’nin mensupları üzerlerinde silah taşımalarına, Türk halkına saldırmalarına rağmen Fransız idarecileri tarafından uyarılmamışlardır. Karbeyaz Köyü’nde insanların evleri basılmış kanlı hadiseler yaşanmıştır.” (s. 46)
*
“6 Eylül 1938’de devletin yönetim şeklini belirleyen ve Türkiye’ye iltihakı hızlandıran “Hatay Anayasası” kabul edilmiştir. Devletin yönetim şekli Cumhuriyet, merkezi ise Antakya olmuştur. Atatürk’ün istediği gibi bir şekilde bayrak yapılarak Hatay bayrağı konağa çekilmiştir. Aynı zamanda Türk Milli Marşı kabul edilmiştir. İdari bölünmede kısmi değişiklik olmuştur. Belen Kırıkhan’a bağlı nahiye olmuş, Hassa Türkiye’ye katıldığı için Aktepe nahiye merkezi yapılmıştır. Hatay Devleti altı ilçeden ve on bir nahiyeden oluşmuştur. İki ilçenin nahiyesi yoktur. Bunlar: Süveydiye ve Harbiyedir. Nahiyesi olan ilçeler de şunlardır:

İLÇELER      NAHİYELER
ANTAKYA          Karamut, Aşağı Kuseyri, Orta Kuseyri,
                          Bityas
İSKENDERUN    Belen ve Arsuz
ORDU                 Bezge, Kesep
KIRIKHAN    Aktepe                                       ” (s. 54)
*
“TBMM, 29 Haziran 1939 yılında Hatay’da vilayet kurulması hakkında kanın tasarısı hazırlanmıştır. Kanuna göre:
3. Dörtyol Kazası, Seyhan Vilayeti’nden alınarak Hatay Vilayeti’ne verilmiştir. Islahiye Kazası’na bağlı Hassa Nahiyesi, merkezi Hassa olmak üzere kazaya çevrilmiş ve Hatay Vilayetine bağlanmıştır.” (s. 58)
*
“İkinci Dünya Savaşı’ndan hemen sonra oluşan şartlar, Türkiye’nin yeniden çok partili hayata geçmesini hızlandırmıştır. İsmet İnönü’yü ve uyguladığı ekonomik politikayı eleştiren Adnan Menderes, Celal Bayar, Fuat Köprülü ve Refik Koraltan “dörtlü takrir” verdikten sonra, Menderes ve Köprülü CHP’den ihraç edilmiş, Bayar ve Koraltan istifa etmiştir. CHP’den ayrılan bu grup, 7 Ocak 1946’da Türk siyasal hayatında yeni bir sayfa açmış ve DP’yi kurmuşlardı.

    DP’nin kuruluşuna dair bir belgede şu bilgiler yer almaktaydı: “Demokrat Parti kurucularından Refik Koraltan’ın mart ayı başlarında Adana’ya geldiği ve orada teşkilat kurmaya uğraştığı duyulunca, İskenderun’a ilhaktan sonra gelip yerleşen birkaç tüccarla bir avukatın Adana’ya gelip Refik Koraltan’ı Hatay’a davet ettiklerini öğrendik. Bu daveti yapanlar ve tahrik edenler yirmi sene evvel Dörtyol Halk Partisi Reisini öldürdüğünden dolayı İstiklal Mahkemesi’nce idam edilen Dörtyol müftüsünün iki kardeşidir. Bunlar Refik Koraltan’ın sıhrî akrabaları olmaları dolayısıyla bu daveti yapmışlardır. Bu suretle Hatay’a gelen Refik Koraltan’ın teşkilat kurmak için günlerce uğraştığı ve nihayet merkezde daha evvelce on beş sene Fransızlar zamanında Belediye Reisliği yapan Süreyya Halef adındaki şahsın başkanlığında şimdiye kadar memleket işlerinde adları pek duyulmamış bir doktor ile bir şoför ve mektebini ikmal edemeyerek evlerine yeni dönen birkaç gencin Demokrat Partiyi kurdukları görülmüştür. Partimizin yürüttüğü ve sağladığı kurtuluş davasının heyecanlı günlerini yaşamamış olan ve sonradan İskenderun’a gelmiş bulunan dört tüccarla iki avukatta İskenderun’daki teşkilatı kurmuşlardır. Kırıkhan ve Reyhanlı’da da muhitlerinde sempatisi olmayan bir avukat ile birkaç çiftçi bu teşkilatı kurmuşlar. Yayladağı, Hassa ve Dörtyol ilçelerinde kurmaya muvaffak olmadan boş dönmüşlerdir.” DP’nin Hatay örgütlenmesinin yanlış yöntemlerle yapıldığı, Koralta’nın tanımadığı insanları parti teşkilatlanmasına alarak en büyük hatayı yaptığı kritik edilmiştir.” (s. 85, 86, 87)
*
“Fransız işgal yıllarında ulaşım bağlantıları daha da gelişmiştir. Güney demiryolları Payas-İskenderun hattının kullanımı, 1 Temmuz 1933’te açılmıştır. İşgal ve manda dönemi sonrası 23 Haziran 1939’da Türkiye ile Fransa arasındayapılan protokole göre İskenderun-Payas Demiryolu protokolünün yürürlüğe konmasından başlayarak 30 günlük bir süre içinde işletme hakkı Türkiye Devlet Demiryolları yönetimine teslim edilecekti. 7 Temmuz 1939’da teslim işi gerçekleşmiştir. Aynı zamanda güneydoğu bölgelerine nakliyat yapıp irtibatı sağlayan Nusaybin hattına ilaveten, Kırıkhan ve Antakya gibi önemli merkezlerin demiryolu ile Nusaybin Demiryolunun Meydan-ı Ekbez civarında münasip bir noktasından başlayıp Hassa ve Kırıkhan’dan geçerek Antakya’ya bağlanıp İskenderun Limanı’na uzatılacak bir demiryolu inşa edilmek istenmiştir. Ancak İskenderun-Antakya arasında bulunan Belen geçidinin yüksek olması nedeniyle bu plandan vazgeçilmiştir. Daha önceki bölümlerde de değinildiği gibi iltihak sonrası ve özellikle DP döneminde demiryolları yapımının yerini karayolları politikasına bırakmış olması sebebiyle demiryollarına hiç yatırım yapılmadığı düşünülmektedir.” (s. 155, 156)
*
“Hatay Devleti kurulduktan kısa süre sonra okuma odaları hızla açılmıştır. Ocak 1939 kadın ve erkek olmak üzere 200 kişi okuma odalarına yazılmıştır. Ancak Milli Mekteplerin varlığından söz etmek mümkün değildi. Hatay’ın Türkiye’ye iltihakından sonra İkinci Dünya Savaşı başlamış, bu koşullara rağmen Hatay’da Milli Mektepler açılmıştır. İsmet İnönü’nünCumhurbaşkanlığında Mektepler, Hatay’ın tüm şehir, kasaba ve köylerinde faaliyet göstermiştir. Milli Mektepler Talimatnamesi’nde şunlar yer almıştır:
1- Vilayetimizde okuyup yazma bilmeyen vatandaşlarımıza en kısa zamanda okuyup yazma öğretmek üzerinde bütün vilayet dâhilinde müteaddit Millet Mektepleri dershaneleri açılmıştır.
2- Bu dershaneler 16 İkinci teşrin 1939’dan 16 Mart 1940 tarihine kadar devam edecektir.
3- 16-45 yaşındaki okuyup yazma bilmeyen vatandaşların bu mekteplere devamları talimatnamesine tevfikan mecburidir. Devam etmeyen vatandaşlar hakkında tatbikat yapılacaktır.
4- Nerelerde kaç dershane açıldığı aşağıda gösterilmiştir. A, dershaneleri hiç okuyup yazma bilmeyen, B, dershaneleri biraz okuyup yazma bilenler içindir. Vatandaşların kendi mıntıkalarındaki okullara müracaatla hemen kayıt yaptırmaları
5- Millet Mektebi dershaneleri açılacak okullar;
D- Hassa Kazasında: Merkez okulunda (2), erkek A, Akbez köyü okulunda(1), erkek A, Tiyek okulunda (1) , erkek A, Söğüt okulunda (1), erkek A
F- Kırıkhan kazası merkez: (1) kadın A, (2) erkek A, Aktepe nahiyesi merkez okulunda(1) erkek A, Hacılarköyü okulunda(1), erkek A, Delibekirli köyü okulunda(1) erkek A, Karamankaşı köyü okulunda(1) erkek A, (s. 317, 318)
*
“Halk oylama konusunda aydınlatılmaya çalışılmakta, bir yandan da Türk Hükümeti’nin istekleri uygulanmaya konmaktaydı. Halkın korkularını gidermek üzere, Kırıkhan ve Hassa arasında bulunan Aktepe Halkevi Başkanı Konuralp, aynı zamanda halkevlerine bağlı silahlı güçler bulunduğunu, bu kuvvetlerin Türkçe ve Arapça konuşan mahalle sınırlarında, camive mescitlerde toplu nöbet tuttuğunu belirtmekteydi.” (s. 334)
*
“Hatay’ın Türkiye’ye katılması sonucu; sosyo-kültürel yönden toplumsal değişimi sağlamak, konferanslar, okuma-yazma kursları, piyesler yoluyla halka Türk kültürünü aşılamak, Arap dilinin konuşulduğu yerlerde Türk dilini kullanmaya özen göstermek üzere halkevleri yoğun bir çalışma içerisine girmiş ve yeni halkevleri açılmış olduğu tespit edilmiştir. CHP Vilayet İdare Heyeti, vilayet dâhilinde bulunmayan kaza ve nahiye merkezlerinde birer halkevi açma kararı almıştır. Partinin temel amacı ve isteği, Alevi Türkler arasında milli kültür ve terbiyeyi yaymak ve kökleştirmek için tüm yetkililerin bölgeyle ilgilenmesiydi. Öncelikle manda döneminde faaliyet gösteren halkevi kapatılmış, Vali Konağı’nın yanına, Belediye Bahçesi’nin içine yeni bir bina yapılarak, halkevi yeni binada faaliyete geçmiştir. İlk olarak Dörtyol kaza merkezi, Hassa nahiye merkezi, Arap dilinin yaygın kullanıldığı Süveydiye’de, Harbiye’de halkevleri açma kararı alınmıştır. Arapçanın konuşulduğu Süveydiye’de öğretmenler, liman ve gümrük memurları, Harbiye’de seyyah ve ziyaretçilerin oldukça bir yekûn teşkil ettiği için buralara acilen halkevleri açılması istenmiştir. Vali Şükrü Sökmensüer de Aleviler konusu ile meşgul olarak, onları Türklüğe yaklaştırmak için çaba sarf etmiştir.” (s. 350)
*
“1947 ve 1948’de geniş çaplı olarak, Hatay Vilayeti’nin ilçelerindeve köylerinde kadınlara ve erkeklere özgü olmak üzere okuma yazma kursları açılmıştı. Kurs açılan yerler arasında; Antakya, Kavaslı, Karyer, Harbiye, Yakut, Karaksı, Armutlu, Sabunluk Köyleri, Samandağ, Altınözü’nün Karbeyaz Köyü, Reyhanlı, Hassa’nın Akbez Köyü yer almıştır.” (s. 359, 360)
*
“İskenderun Sancağı’nda çıkan ilk gazete “Altınöz’dür”. Fransızların Hatay’ı işgal etmesinden sonra Tayfur Sökmen, Samih Azmi Ezer, Şükrü Oğuz, Rasim Yurtman, İnayet Mürseloğlu Kuvayı Milliye faaliyetlerini sürdürmek üzere Dörtyol ve Hassa civarına yerleşmişlerdi. Bu heyet Ankara’ya giderek, Mustafa Kemal Paşa ile görüştükten hemen sonra Adana’da “Antakya-İskenderun ve Havalisi Birliği’ni” kurmuşlardı. Cemiyetin reisi Tayfur Sökmen, ikinci reisi Samih Azmi, Şükrü Oğuz ise cemiyetin sekreteri idi. Kurulan cemiyetin nizamnamesi gereği, Hatay halkını Türkiye’de gerçekleşen olaylardan haberdar etmek ve Hatay davasının haklılığını halka anlatmak, bölge Türklerinin sesi olmak üzere Hassa’da Altınöz gazetesi çıkarılmıştır. Gazete sabahları çıkan siyasi, ilmi, fenni ve edebi bir Türk gazetedir. Gazetenin sahibi Şükrü Oğuz ve Mesül müdürü Vasfi Bolat idi. Şükrü Oğuz tarafından Mayıs-Haziran 1920’de 29 sayı çıkartılan gazetenin yayınına bir süre ara verilmiş, 5 Mayıs 1924’te ise Adana’da ikinci yayınına başlamıştır. Yayınlarında genel itibariyle Fransızların işgal ettiği yerler ve işgallerin ilerleme durumu hakkında Kuvay-ı Milliyecileri haberdar etmiştir. Gazetede dünyadaki gelişmelerle ilgili haberlere de yer vermiştir. Gazetenin sloganı Türklerin Alsas-Loreni “Antakya-İskenderun” olmuştur. Gazete sadece halkı bilinçlendirmekle kalmamış aynı zamanda Kuvay-ı Milliye’nin örgütlenmesini sağlamıştır. 1927 yılına kadar ara ara çıkan gazete manda idaresince kapatılmıştır. Manda idaresinin baskısı altında basın-yayın faaliyetini sürdüren gazete, Fransızların bölgede gerçekleştirdiği kıyım olaylarını dünya kamuoyuna duyurması nedeniyle yayım hayatına son verilmiştir.” (s. 374, 375)





FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
SON YORUMLANANLAR
FOTO GALERİ
  • Kavunun bilinmeyen faydaları
    Kavunun bilinmeyen faydaları
  • CUMHURBAŞKANI HATAY'DA
    CUMHURBAŞKANI HATAY'DA
  • Kırıkhanspor 0 - Manisa BŞB.SK 2
     Kırıkhanspor 0 - Manisa BŞB.SK 2
  • Dünyanın en güçlü orduları
    Dünyanın en güçlü orduları
  • Süleyman Soylu Hatay'da
    Süleyman Soylu Hatay'da
  • iPhone'un pil ömrünü uzatmanın yolları
    iPhone'un pil ömrünü uzatmanın yolları
FOTO GALERİ
VİDEO GALERİ
  • SÜLEYMAN SOYLU KIRIKHAN HALKINA SESLENDİ
    SÜLEYMAN SOYLU KIRIKHAN HALKINA SESLENDİ
  • Kırıkhan Mesire alanı heba edilmemeli ve birilerine peşkeş çekilmemelidir.
    Kırıkhan Mesire alanı heba edilmemeli ve birilerine peşkeş çekilmemelidir.
  • Ahrazoğlu, Hatay’ın sorunlarını Meclis’e taşıdı
    Ahrazoğlu, Hatay’ın sorunlarını Meclis’e taşıdı
  • Hatay Tanıtım Filmi Türkçe
    Hatay Tanıtım Filmi Türkçe
  • Serhad Raşa - Mapusun İçinde Üç Ağaç İncir
    Serhad Raşa - Mapusun İçinde Üç Ağaç İncir
  • Hatay Devleti Belgeseli
    Hatay Devleti Belgeseli
VİDEO GALERİ
YUKARI