Bugun...
Bizi izleyin:
    • BIST
      BIST
    • DOLAR
      Dolar
    • EURO
      Euro
    • ALTIN
      Altın


M. Adil Çetin


Facebookta Paylaş









TARİHTE SAĞLIK VAKIFLARI
Tarih: 28-12-2017 08:32:00 Güncelleme: 28-12-2017 08:32:00


      Türk Sağlık-Sen'in 2015 yılı için hazırladığı masa takviminin her aya ait yaprağın arkasında tarihimizde sağlık vakıfları hakkında bilgiler verilmektedir. Takvimin baş sayfasında Fatih Sultan Mehmet Han'ın Sağlık Vasiyetnamesi bulunmaktadır. Bu vasiyetname şu şekildedir:
    Ben ki, İstanbul Fâtihi abd-i âciz (âciz kul) Fatih Sultan Mehmed, bizâtihi alın terimle kazanmış olduğum akçelerimle satın aldığım İstanbul'un Taşlık mevkiinde kâin (bulunan) ve mâlum'l-hudut olan 136 bap (parça) dükkânımı aşağıdaki şartlar muvacehesinde (doğrultusunda) vakfı sahih eylerim:
  Bu gayri menkulâtımdan (taşınmaz mal) elde olunacak nemalarla (gelirlerle) İstanbul'un her sokağına ikişer kişi tâyin eyledim. Bunlar ki, ellerindeki bir kap içinde kireç tozu ve kömür külü olduğu halde, günün belirli saatlerinde bu sokakları gezeler. Sokaklara tükürenlerin, tükürükleri üzerine bu tozu dökeler ki, yevmiye 20'şer akçe alsınlar, ayrıca 10 cerrah, 10 tabip ve 3 yara sarıcı tâyin ve nasp eyledim (görevlendirdim). Bunlar ki, ayın belli günlerinde İstanbul'a çıkalar, bilâistisnâ (istisnasız) her kapıyı vuralar ve o evde hasta olup olmadığını soralar, var ise şifâsı ya da mümkünse şifâyap olalar (şifa vereler).

     Değilse, kendilerinde hiçbir karşılık beklemeksizin Dârülaceze'ye kaldırılarak, orada salâh (ferah) bulduralar...

     Şeyh Edebali'nin "İnsanı yaşat ki devlet yaşasın" sözünden sonra Türk medeniyetinin en parlak örnekleri: Sağlık Vakıfları şöyle anlatılıyor:
İnsana hizmeti medeniyetimizin merkezine yerleştiren ecdadımız, Dünyada ilk defa Türk milletinin başlattığı vakıflar ile hem koruyucu hem de tedavi edici sağlık hizmetlerini toplumun tamamını kapsayacak biçimde, herhangi bir karşılık almadan mükemmel bir şekilde vermiştir. Kurum yapısında hizmet sunan Sağlık Vakıfları Türk medeniyetinin en parlak örneklerinden biridir.

İLK SAĞLIK VAKFI

       Orta Asya'da ilk hastane, KarahanlıBöriTiginTamgaç Buğra Karahan'ın Semerkand'daki evlerinden birini, daru'ulmerza (hastane) olarak tahsis etmesiyle kurulmuştur. Haziran 1066 tarihli vakfiyesinde, yoksul ve çaresiz hastaların tüm masraflarını karşılamak amacıyla Semerkand'ın bir mahallesi ve bir hamamının geliri han tarafından vakfedilmişti. Bu vakfiye, Osmanlı devrinin sonuna kadar devam edecek sağlık vakıflarının ilk örneği kabul edilir.

ŞİFAHANELER

        Osmanlılarda ve Selçuklularda vakıfların sağlık hizmetlerini yürütmede en önemli araçları şifahanelerdi. Hükümdarlar veya sultanlar tarafından yaptırılan şifahanelerde hastalar ücretsiz tedavi edilir, şifa dağıtılırdı. Aynı zamanda buralarda tıp eğitimi de sağlık hizmetleri ile beraber yürütülürdü. Tıp dünyasında iz bırakan birçok hekim buralarda yetişti.

TEMİZ HAVA İÇİN KURULMUŞ VAKIF

     Ekmekçi Ahmet Nurettin Paşa, insan sağlığına ilaçtan önce gereken şeyin temiz ve havadar yerler olduğu fikrinden hareket ederek 1730 yılında İstanbul'da kurduğu bu vakıf ile o zamanın İstanbullularının temiz hava ihtiyaçlarını daha kolay karşılamalarını amaçlamıştır. Bunun için de Bebek'te "Ümmet-i Muhammed teneffüs eyleyecektir" diyerek köşk ve liman yaptırarak insanların hizmetine sunmuştur. İnsanlar da bu sayede dinlenmiş, denizi seyretmiş ve sohbet etmişlerdir.

BİMARHANELER

       Sağlık hizmetlerini yürüten vakıflarda akıl hastaları da düşünülmüştü. Bimarhanelerde su sesi ve müzikle tedavi yöntemleri uygulanmaktaydı. Avrupa'da akıl hastalarının yakıldığı bir devirde, ruhsal hastalıkları olan kişilerin müzik ile tedavisi ve akıl hastalarının tecridi dahil gerekli her şey düşünülerek planlanmıştı. Doktorlar, bir merkez etrafında toplanmış hasta odalarıyla tüm odaları kolayca gözleyebilir, gerektiğinde acil olarak hastaların yardımına koşardı.

SOKAK TEMİZLİĞİ İÇİN KURULMUŞ VAKIF

      Koruyucu sağlık hizmetleri de vakıflar tarafından düşünülmüştür. Çevre temizliğine, çevre sağlığına ayrı bir önem verilmiştir. Fatih Sultan Mehmet Han tarafından bunun için bir vakıf bile kurulmuştur. Bu vakıfta sokaklarda iki kişi görevlendirilmiştir. Ücretli olarak çalışan bu kişilerin görevi ise sokaklara tükürenlerin tükürükleri üzerine ellerindeki kaplardan kil ve kireç dökmekti. Bunun için her gün belli saatlerde sokakları gezerek bu görevlerini yerine getirirler, günlükte 20 akçe alırlardı.

GİR ÇIK HAMAMI

       Osmanlı'da sağlığın ön koruması olan temizliğe ayrı bir önem verilirdi. Banyo yapma imkânı olmayan, yolcu, öğrenci veya bekârlar için vakıflar tarafından ücretsiz küçük Gir-Çık hamamları yapılmıştı. Çık çık hamamı olarak da halk tarafından isimlendirilen bu yapılar çarşı içlerinde, yol kenarlarında, kervan yolları üzerinde yapılmış Türk'ün inceliğini ve zekâsını gösteren yapılardı.

EVDE TEDAVİ VE HASTA TESPİTİ İÇİN KURULMUŞ VAKIF

      Vakıflar aracılığıyla evlerinde bulunan hastaların tedavisi ile de ilgilenilmiş, hastalar tespit edilip tedavi edilmişlerdir. Fatih Sultan Mehmet Han zamanında kurulan vakıfla evde hastalara tedavi ve bakım hizmeti sunulmuştu. Bu iş için 10 tabip, 10 cerrah ve 3 yara sarıcı görevlendirilmişti. Bunlar ayın belli günlerinde İstanbul'da evleri dolaşırlar evde hasta olup olmadığını sorup muayene ve tedavi ederlerdi. Eğer ki hastanın tedavisi evde yapılamayacak ise karşılıksız olarak tedavilerinin yapılması için şifahanelere göndermekle görevliydiler.

NEKAHATHANE (TABBANE)

      Osmanlı'da hastalar tedavisi sonrasında da vakıflar tarafından düşünülmüş, bazı şifahanelerde sıhhatine kavuşan hastaların dinlenmeleri, güç ve kuvvet toplamaları için bir süre kalacakları nekahethaneler yapılmıştı. İstanbul'da ilk nekahethane (Tabbane) Fatih Sultan Mehmet Han zamanında açılmıştı. Darüşşifanın yanına yapılan bu yerde hem tedavi olanlar güç toplamak için kalır, hem de fakirler iş bulana kadar burada barınırlardı.

ÜCRETSİZ İLAÇ DAĞITIMI YAPAN VAKIFLAR

      Osmanlı döneminde kurulan birçok vakıf aracılığıyla halka dağıtılmak üzere ilaçlar hazırlanmış, bu ilaçlar ücretsiz dağıtılmıştır. Halka ilaç dağıtımında Müslüman-Gayrimüslim ayrımı yapılmaması ve kıyamete kadar bu hizmete devam edilmesi de vakfiyelerde yer almıştır. Örneğin 1762 tarihli "Zaim İbrahim Ağa Vakfı"nda insanların sıkıntılarını gidermek için ilaç yapılması ve halka ücretsiz dağıtılması şart kılınmıştı.

SU VAKIFLARI

      Halk sağlığını korumanın temel unsurlarından biri olan temiz su ve su temini ile ilgili olarak sayısız vakıf kurulmuştur. Suyun yerleşim merkezlerine getirilmesi, su yollarının yapılması ve onarılmasından, Yaz Günlerinde Soğuk Su Dağıtan Vakıf (Ataullah Efendi Bin Şemseddin Vakfı), Kışın Abdest Alanlara Sıcak Su Temin Eden Vakıf (Mehmet Efendioğlu KocabeyzadeAbdulhadi Efendi Vakfı) gibi birçok vakıf hizmet vermiştir.

MİSKİNLER TEKKESİ

      Avrupa'da cüzzam hastaları lanetli sayılıp yakılırken, ecdadımız sağlık vakıfları aracılığıyla cüzzamlıların şehrin dışında hayatlarını sürdürebilecekleri, ihtiyaçlarının karşılanabileceği bir tür şifahaneler yapmıştı. İnsanların bu hastalık yüzünden onları dışlamaları sebebiyle ayrı yerlerde, grup halinde adeta bir tekke hayatı gibi münzevi bir ömür geçirmeleri ve en önemli neden olarak da hastaların gururlarının incinmemesi için de, bu yerlere Miskinler Tekkesi adı verilmiş idi.

SAĞLIK VAKIFLARINDA SAĞLIK ÇALIŞANLARI

      Sağlık Vakıflarında insanı önceleyen anlayış çalışanlar içinde geçerliydi. Çalışanın ekonomik olarak hakkını verme, bunun karşılığında yapması gerekeni beklemek vardı. Çalışanlar arasında uzmanlığa, liyakate ve denetime çok önem verilirdi. Herkesin görevi vakfiyelerde belirtilir, hiç kimse görevi dışında çalıştırılmazdı. Bugün bir sağlık çalışanına yüklenen sorumluluk darüşşifada 4-5 sağlık çalışanı arasında paylaştırılmıştı. Bazı şifahanelerde hasta sayısı kadar veya daha fazla çalışan görev yapmaktaydı.





FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
SON YORUMLANANLAR
FOTO GALERİ
  • Cumhurbaşkanı Erdoğan Hatay'da
    Cumhurbaşkanı Erdoğan Hatay'da
  • Reyhanlı'ya roket düştü
    Reyhanlı'ya roket düştü
  • Kavunun bilinmeyen faydaları
    Kavunun bilinmeyen faydaları
  • CUMHURBAŞKANI HATAY'DA
    CUMHURBAŞKANI HATAY'DA
  • Kırıkhanspor 0 - Manisa BŞB.SK 2
     Kırıkhanspor 0 - Manisa BŞB.SK 2
  • Dünyanın en güçlü orduları
    Dünyanın en güçlü orduları
FOTO GALERİ
VİDEO GALERİ
  • SÜLEYMAN SOYLU KIRIKHAN HALKINA SESLENDİ
    SÜLEYMAN SOYLU KIRIKHAN HALKINA SESLENDİ
  • Kırıkhan Mesire alanı heba edilmemeli ve birilerine peşkeş çekilmemelidir.
    Kırıkhan Mesire alanı heba edilmemeli ve birilerine peşkeş çekilmemelidir.
  • Ahrazoğlu, Hatay’ın sorunlarını Meclis’e taşıdı
    Ahrazoğlu, Hatay’ın sorunlarını Meclis’e taşıdı
  • Hatay Tanıtım Filmi Türkçe
    Hatay Tanıtım Filmi Türkçe
  • Serhad Raşa - Mapusun İçinde Üç Ağaç İncir
    Serhad Raşa - Mapusun İçinde Üç Ağaç İncir
  • Hatay Devleti Belgeseli
    Hatay Devleti Belgeseli
VİDEO GALERİ
YUKARI